Arkade Nieuws

Peil.Burgerschap

Door Evelijn Jebbink, Onderwijsbegeleider identiteit en levensbeschouwing

In het recent verschenen rapport van de inspectie van onderwijs Peil.Burgerschap over de stand van zaken van het burgerschapsonderwijs is een van de conclusies dat de meeste basisscholen met betrekking tot burgerschap zich voornamelijk richten op persoonsvorming en sociale competenties, zoals het leren samenwerken in de klas en het bevorderen van zelfvertrouwen. De maatschappelijke aspecten van burgerschap, zoals kritisch leren nadenken over de samenleving en wetten, komen minder duidelijk aan bod.

Als onderwijsadviseurs burgerschapsvorming herkennen wij dit. Burgerschapsvorming is niet nieuw. Scholen hebben zich altijd al gebogen over het vormen van leerlingen tot verantwoordelijke en zelfbewuste individuen die goed met elkaar door een deur kunnen. Zo zien wij veel scholen die met de Kanjertraining en Vreedzame School werken. Tegelijk merken we dat de aandacht voor de maatschappelijke competenties vaak nog wat ondergesneeuwd raakt. Dat zijn competenties die verder reiken dan goede omgangsvormen in de school, maar leerlingen in staat stellen om zich te verhouden tot het bredere geheel van de samenleving en de wereld, in al haar diversiteit.

Dat betekent dat leerlingen om leren gaan met de complexiteit van het (samen)leven. Zo is het bijvoorbeeld belangrijk dat leerlingen leren nadenken over hun eigen identiteit en vrijheid in verhouding tot anderen in de samenleving. Dat ze afwegingen kunnen maken tussen tegengestelde belangen, dat ze op een goede manier leren ‘wrijven’ of ‘botsen’ met andere leerlingen. Met andere woorden: alleen leren om ‘lief te zijn voor elkaar’ is niet altijd het antwoord, maar kan ook een probleem zijn. Onze vrijheden gaan immers altijd ten koste van de vrijheden van anderen, en andersom. Het ontwikkelen van een zogenaamde wrijvingscompetentie is daarom cruciaal.

Als Arkade begeleiden we scholen graag bij het ontwikkelen van zo’n visie op burgerschap met een brede maatschappelijke oriëntatie. Een visie die de democratie toekomst geeft. Als begeleiders staan we naast de directeur en leerkrachten en gebruiken we gesprekstechnieken om deze wrijvingscompetentie en andere burgerschapscompetenties in de schoolcultuur op te nemen, te oefenen en vervolgens uit te werken in onderwijs, doelen, lijnen en evaluaties. Hierbij werken we het liefst ‘warm’. Dat wil zeggen, met het goede gesprek. Het begint met een schoolcultuur waarin zaken besproken kunnen worden, zingeving de ruimte krijgt, de minderheidsstem gehoord wordt en waar democratisch handelen in het DNA verweven zit. Vanuit een doorleefde visie geef je iedere dag vorm aan burgerschap in de school.

Zie hier voor het volledige rapport

Onze mensen

Evelijn Jebbink, Onderwijsbegeleider identiteit en levensbeschouwing:

‘Verschil in opvattingen maakt het gesprek over identiteit zinvol en uitdagend. Met elkaar geef je kleur aan de school.’