Arkade Blog

‘Ik’ worden

Door Lizzy Wijnen, Onderwijsbegeleider identiteit en levensbeschouwing

Eind september mag ik met een aantal onderwijsbestuurders op expeditie naar de zin van het onderwijs en onze bijdrage daartoe. Het onderwerp hiervan raakt aan mijn favoriete vak: wijsgerige pedagogiek. En ter voorbereiding op deze expeditie laaf ik me aan essays en traktaten van onder andere Erik Borgman, Doret de Ruyter, Hans Alma en Gert Biesta. Een cadeautje.

Vandaag las ik een essay van Gert Biesta in een uitgave van Verus ;‘Vrijheid voor onderwijs, een uitnodiging tot wisseling van perspectief’. Biesta waarschuwt dat het debat over de vrijheid van onderwijs vaak gekaapt wordt door de agenda’s en belangen van groepen in het maatschappelijk middenveld. Hij vraagt om oog te houden voor de ruimte die kinderen nodig hebben om een eigen subject te worden. Om te zorgen dat er ruimte is voor het kind om eigen vragen, antwoorden en wensen te hebben. Deze subjectificatie zet Biesta naast kwalificatie en socialisatie. Het is van belang om te begrijpen dat het hier gaat om de ruimte voor iets nieuws (nataliteit van Hannah Arendt) en dus niet om de ruimte voor een christelijk perspectief of progressieve agenda. Nee, echt een tussenruimte (Hannah Arendt) – tussen de identiteit van de school of leraar en het subject van de leerling – waarbinnen een leerling een eigen interactie kan hebben met de wereld. Hierdoor kan hij tot eigen inzichten komen en is er ruimte voor de wensen die de nieuwe generatie heeft. Dit alles is natuurlijk erg abstract maar het geeft de juiste woorden aan de meerwaarde van mijn werk. Ik filosofeer veel met kinderen. En ik geloof hiermee de leerlingen Arendt’s tussenruimte te bieden.

Wanneer leerlingen filosoferen proberen we hen uit te dagen een eigen visie op thema’s te ontwikkelen. Je bent pas goed bezig als je durft voort te bouwen, zijsprongen kan maken of een echt origineel idee kan verwoorden en beargumenteren. Het gaat niet om wat je zegt, dat staat volledig vrij. Het gaat om de redenering. Leren zelf na te denken.

Naast filosoferen geloof ik dat kunst goed geschikt is om zo’n tussenruimte te bieden wanneer kinderen vrij worden gelaten. En nu ik nadenk kan ik bij bijna elk vak wel een vrije invalshoek verzinnen om een tussenruimte mogelijk te maken. Maar alles valt of staat bij het lef van de leraar om los te laten, vrij te laten. En daarvoor moet de leraar zich vrij voelen. Wanneer de leraar overal op wordt afgerekend en zich alleen bezighoudt met concrete resultaten verdwijnt het ‘ik’. Dan verdwijnt het ‘ik’ in de leraar, in de leerling, in de school en in de samenleving. Dus we moeten de kunst ontwikkelen van het vrijlaten. Deze kunst is een balanceeract tussen kwalificatie, socialisatie en subjectificatie.

Auteur van dit bericht

Lizzy Wijnen, Onderwijsbegeleider identiteit en levensbeschouwing:

‘Ik laat mensen graag het mooie zien van de ervaringen en meningen van anderen.’